در بررسي يك فرايند موثر دادرسي، سه عنصر اصلي سرعت، صحت و سلامت در رسيدگي به عنوان مهمترين شاخصه هاي يك سيستم قضايي شناخته شده است. همچنين ميزان يك تا صد تحقق هر يك از اين سه عنصر بر در صد حقانيت راي صادره اثر گذار خواهد بود.
آنچه كه بايد هر سيستم قضايي را به خود مشغول كند، بررسي راهكارهايي است كه زمينه هاي وصول به حداكثر ضريب سرعت، صحت و سلامت راي را فراهم مي كند چرا كه در صورت ساده انگاشتن اين موضوع ها در مدتي كوتاه شاهد تراكم ورودي، افزايش پرونده هاي بي سرانجام، طولاني شدن روند رسيدگي و عدم سلامت آرا خواهيم بود كه در نتيجه اين افسار گسيختگي فساد و نارضايتي محتمل خواهد بود.
هفته گذشته رييس قوه قضاييه با طرح ضرورت دسترسي آسان مردم به سيستم قضايي اين مسئله را به عنوان يك راهكار براي رسيدن به يك چرخ سالم قضايي مورد تاكيد قرار دارد كه ما در اين نوشتار سعي خواهيم كرد نحوه تعامل مردم و دستگاه قضايي و آثار آن را در فرايند دادرسي و ابعاد سه گانه اش مورد بررسي قرار دهيم.
بايد اذعان داشت در صورتي كه با استفاده از ارتباطهاي غير حضوري و سيستم هاي گوياي تلفني و پاسخگوييهاي اينترنتي تلاش شود تا بدون مراجعه مشكلات مردم مطرح شود، اين رويكرد ميتواند از يك سو باعث تسريع در تامين خواسته يا راهنمايي مردم شده و از ديگر سو با كاهش حجم ورودي در دقت و سلامت راي اثر مثبت بگذارد البته اين موضوع در صورتي قابل اعتنا خواهد بود كه تنها منحصر به ايام افتتاح نبوده و متكي به بهرهگيري از نظرهاي كارشناسي باشد، ارزيابي و راستي زماني آشكار و پنهان(بي تعارف و بي نياز به رسانهاي شدن)نيز ضامن صحت عمل چنين سيستمي خواهد بود.
در اين سيستم همچنين بايد اختياراتي براي كارشناسان وجود داشته باشدتا در صورت رويارويي با فوريت هاي قضايي به امور مراجعان رسيدگي شود،وجود چنين امكاني مي تواند به عنصر صحت و سلامت رسيدگي كمك كرده و در خطا گيري قضاوت ها كمكي بزرگ باشد.
بهره گيري از سيستم پاسخ گو تنها به اختصاص يك خط يا يك صندوق پستي منحصر نبوده بلكه نيازمند يك سازمان و مجموعهاي از افراد متخصص در مشاوره قضايي و مسلط به سيستم قضايي بوده كه البته در موارد خاص بايد اختيارات نظارتي و حتي قضايي داشته باشد در كنار اينها اگر چه داشتن اطلاعات قضايي براي كارشناسان شرط اصلي است اما فراگيري روش هاي ارتباطي و انتقال موضوعات نيز يك ضرورت است.
همچنين در بررسي بهداشت قضايي محاكم هر چه ارتباط ميان مردم و حاشيههاي دستگاه مانند سربازان، دلالان و كاركنان اداري كمتر باشد ميزان مفسدهها و حتي مشاوره هاي غلط و دور زدنهاي قانوني كمتر خواهد بود. اين مسئله در صحت و سلامت راي ها با اهميت بوده و يكي از دستاوردها سيستم مراجعه غير حضوري تلقي ميشود.
البته استفاده از ارتباط هاي غير حضوري هميشه و در همه موارد كارايي لازم را ندارد و در بسياري از موارد لازم است افراد رو در رو و به همراه مستندات مورد مشاوره قرار گيرند كه اين مسئله را نيز بايد به عنوان يك ضرورت در همان تشكيلات مد نظر قرار دارد.
استفاده از ظرفيت اعطاي وقت ملاقات، رسيدگي به شكايت ها، مراجعات و حتي طرح شكايات از طريق همين سيستمهاي غير حضوري بايد تعريف و به اجرا در آيد تا سيستم قضايي بتواند با سرعت و صحت بيشتري سلامت آراي خود را صادر كند.
دسترسي به مشاوره و معاضدت قضايي از طريق رسانههاي ارتباطي در زندانها نيز يكي از موضوعاتي است كه بايد مد نظر قرار داشته باشد،چرا كه تعداد مدد كاران زندان ها مطابق با نياز واقعي نبوده و در بسياري از موارد همين موضوع و خلا مشاوره صحيح مقدمه فعاليت مسموم برخي زندانيان سودجو افزايش آسيبهاي ناشي از حبس بر زنداني يا خانواده هاي وي خواهد شد.
در خاتمه با در نظر گرفتن نكاتي كه گفته شد، ضرورت ايجاد يك تشكيلات كار آمد ارتباطي براي مراجعان دستگاه قضايي بيش از هر زمان ديگري احساس ميشود، ارتباطي كه علاوه بر جلب افكار عمومي سيستم قضايي را ، به نقطه مطلوب نزديك تر خواهد كرد البته با اما و اگرهايي كه مختصر درباره آن حرف زديم.