مالکیت فکری
25 خرداد 1395 14:5:14
لایحه حمایت از نمودهای فرهنگ عامه
در سالهای اخیر بحث های زیادی در خصوص وجوه مختلف فرهنگ عامه و ضرورت ثبت و حمایت از ان در محافل دانشگاهی و فرهنگی مطرح شده و مراجع مختلفی در این خصوص نظر داده اند اما تدوین لایحه از سوی دولت و وزارت دادگستری بعد جدیدی به این قضیه می دهد به عنوان اولین سوال لطفا در خصوص اهمیت و ضرورت تدوین این لایحه توضیح دهید؟
نمودهای فرهنگ عامه یعنی ذخایر ادبی، علمی، جغرافیایی، آداب و رسوم، صنایع دستی بخش عمده میراث فرهنگی هر کشور و به نوعی شناسنامه و تمدن آن کشوررا تشکیل می دهند. امروزه این نمودها مورد توجه زیادی درسرتاسر جهان قرار گرفته اند و دارای ابعاد گسترده فرهنگی، تجاری و اجتماعی شده اند.

معاون وزیر دادگستری:
عدم توجه به حمایت از فولکلور، آثار مخرب جبران ناپذیری برای میراث فرهنگی غنی خواهد داشت


مصاحبه معاون حقوق مالکیت فکری وزیر دادگستری در خصوص تدوین پیش نویس لایحه حمایت از نمودهای فرهنگ عامه(فولکلور) توسط شورای سیاستگذاری ملی و هماهنگی مالکیت فکری

1- در سالهای اخیر بحث های زیادی در خصوص وجوه مختلف فرهنگ عامه و ضرورت ثبت و حمایت از ان در محافل دانشگاهی و فرهنگی مطرح شده و مراجع مختلفی در این خصوص نظر داده اند اما تدوین لایحه از سوی دولت و وزارت دادگستری بعد جدیدی به این قضیه می دهد به عنوان اولین سوال لطفا در خصوص اهمیت و ضرورت تدوین این لایحه توضیح دهید؟
نمودهای فرهنگ عامه یعنی ذخایر ادبی، علمی، جغرافیایی، آداب و رسوم، صنایع دستی بخش عمده میراث فرهنگی هر کشور و به نوعی شناسنامه و تمدن آن کشوررا تشکیل می دهند. امروزه این نمودها مورد توجه زیادی درسرتاسر جهان قرار گرفته اند و دارای ابعاد گسترده فرهنگی، تجاری و اجتماعی شده اند.
در حال حاضر تجاری سازی فولکلور، سرقت و ثبت جلوه های آن توسط سایر کشورها تبدیل به یک چالش بزرگ شده است به طوری که برخی سازمانهای بین المللی نظیر یونسکو و وایپو نیز به آن توجه جدی کرده اند. عدم توجه به حمایت از فولکلور، آثار مخرب جبران ناپذیری برای میراث فرهنگی غنی کشورمانند ثبت نمودهای فولکلور ایرانی به نام کشورهای دیگریا استفاده بدون مجوز و کلان اقتصادی از این نمودها خواهد داشت.
به دلیل اهمیت موضوع و در راستای هماهنگ شدن با رویه منطقه ای و بین المللی لازم بود در این حوزه مقررات ویژه ای تدوین گردد که معاونت مالکیت فکری وزارت دادگستری ابتکار این کار را بدست گرفت. لازم است ابتدا در سطح ملی حرفی برای گفتن داشته باشیم و از این نمودها حمایت جدی کنیم تا بتوانیم در مذاکرات بین المللی مربوط به این موضوع نیز حضور جدی تری داشته باشیم. هدف از این لایحه، حمایت از حقوق دارندگان نمودهای فرهنگ عامه، جلوگیری از هر گونه استفاده نادرست خارج از چارچوب سنتی و عرفی آنها ، ترویج و توسعه نمود های فرهنگ عامه وتنظیم روابط حقوقی حاکم بر چگونگی بهره بردای از نمود های فر هنگ عامه است.

2- به طور دقیق موضوع لایحه "حمایت از نمودهای فرهنگ عامه" چیست و چه مباحثی را در بر می گیرد؟
این لایحه در خصوص حمایت از جلوه های مختلف نمودهای فرهنگ عامه (فولکلور) از قبیل ادبیات عامه، افسانه ها، موسیقی، باورهای عامه، هنرها و صنایع دستی و بومی، آداب و سنن و مراسم سنتی و مذهبی است. نمودهای فرهنگ عامه محصول خلاقیت و آفرینش جمعی یک جامعه و بخشی از دارایی های فکری جوامع محلی می باشند. کشور ما به لحاظ قدمت تاریخی دارای تنوع آداب و رسوم و هنر بوده و دارای فولکلوری غنی است.

3- ظاهرا برخی از قوانین و بخشنامه ها در مورد فرهنگ عامه و فولکلور از قبل موجود است آیا قوانین فعلی کشور جهت حمایت از فولکلور کفایت نمی کند که لایحه جدید تدوین شده است ؟
در حال حاضر قانون حمایت مولفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و لایحه جدید حمایت از مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط به طور مختصر و مبهم به حمایت از نمودهای فرهنگ عامه و آثار برگرفته از آنها اشاره کرده اند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان میراث فرهنگی نیز قوانینی پراکنده در این زمینه دارند اما با توسل به این قوانین پراکنده و جانبی نمی توان حمایت لازم را از نمودهای فرهنگ عامه انجام داد لذا این ضرورت وجود داشت در قانونی مجزا و براساس نظام حقوقی خاصی به حمایت از این موضوع پرداخته شود و همه ابعاد آن در نظر گرفته شود.

4- نوآوری و مزیت این لایحه نسبت به قوانین موجود فعلی چیست؟
تصویب این قانون با توجه به خلاء قانونی کشوردر این زمینه و نیاز به حمایت در قالب یک نظام خاص خود یک نوآوری است. نظام خاص حمایتی مقرر در این قانون متضمن نکات اساسی از جمله اهداف، تعاریف، موضوع حمایت، معیارهای حمایت از فولکلور، تعیین اشخاص ذینفع ،قلمرو حمایت، استثنائات و محدودیت های حمایت در راستای منافع ملی، اجرا و مدیریت این حقوق ، مدت حمایت، تشریفات حمایت، ضمانت اجراهای لازم، اقدامات دوره انتقالی و رفتار ملی در نحوه حمایت از آثار خارجی و شیوه حمایت بین المللی است. در این پیش نویس تمامی نکات اساسی که در هر نظام خاص حمایتی از نمودهای فرهنگ عامه لازم می باشد مورد پیش بینی قرارگرفته است.

5- چه ارتباطی بین این قانون و برنامه های توسعه و اقتصاد مقاومتی وجود دارد؟
قانون برنامه چهارم توسعه در ماده 109 دولت را موظف به حفظ وشناسایی هویت تاریخی ایران و بهره گیری از عناصر و مولفه های هویت ایرانی کرده است. طبق این ماده دولت موظف به بررسی و گردآوری نظام یافته تاریخ شفاهی، گویشها و لهجه ها، آداب و رسوم و عناصر فرهنگ ملی و بومی و همچنین تقویت تعامل فرهنگها و زبانهای بومی با فرهنگ و میراث معنوی ملی شده است که اشاره به مصادیق فرهنگ عامه دارد.

6- یکی از وجوه قوانین حمایتی- فرهنگی وجوه اقتصادی آنها و تاثیرات بر سیستم اقتصادی و فرهنگی است فکر می کنید تصویب این لایحه چه تبعات اقتصادی برای کشور خواهد داشت؟
نمودهای فرهنگ عامه از ارزش اقتصادی بالایی برخوردارند و جزو ذخایر با ارزش هر کشور محسوب می شوندکه با حمایت قانونی مناسب، برنامه ریزی و تبلیغات می توان از انها استفاده های کلان اقتصادی برد. به طور مثال اماکن مذهبی و تاریخی یا مراسم و آیین سنتی نظیر گلابگیری یا تعزیه هر کدام دارای عناصر فولکوریکی هستند که می تواند به جذب سرمایه و رواج صنعت گردشگری کمک کند.
همچنین استفاده از نمودهای مختلف فولکلور در تولیدات داخلی و محصولاتی که به خارج از کشور صادر می گردد می تواند موجب جلب مشتریان خارجی و رونق تولیدات داخلی گردد. از آنجا که این قانون درآمد حاصله را متعلق به
جامعه یا گروهی می داند که منشاء ان نمود فرهنگی است، منبع درآمد خوبی جهت توسعه جامعه مذکور نیز خواهد بود.

7- فرآیند تدوین این لایحه به چه صورت بوده است؟
پس از بحث و تبادل نظر در خصوص اهمیت موضوع در جلسات شورای سیاستگذاری و هماهنگی مالکیت فکری، مقرر شد پیش نویس لایحه تحت نظر دبیرخانه شورا تهیه گردد. دبیرخانه تحت مدیریت آقای دکتر میرحسینی کمیته ای متشکل از متخصصان و کارشناسان میراث فرهنگی و مالکیت فکری تشکیل داده و به مدت بیش از یک سال با برگزاری جلسات منظم هفتگی اقدام به تدوین لایحه نمود. در تهیه این لایحه قوانین و تجربیات کشورهای دیگر نیز مدنظر قرار گرفته است.
پس از اتمام کار، متن لایحه ترجمه و به سازمان جهانی مالکیت فکری جهت برخورداری از نظرات مشورتی کارشناسان این سازمان، ارسال گردید که بسیار مورد توجه و تحسین این سازمان قرار گرفته و تیمی چهارنفره از کمیته به سازمان وایپو دعوت شدند تا در خصوص لایحه بحث و تبادل نظر شود. نهایتا لایحه در 15 ماده اصلاح و تکمیل گردید و در حال حاضر تقدیم مجلس شورای اسلامی شده است. بدیهی است قانون مذکور موراد کلی را دربرگرفته و بعدا با تهیه آیین نامه جزئیات اجرای آن مشخص می شود.

8- دولت و به طور مشخص وزارت دادگستری با تدوین و تصویب این لایحه کار خود را خاتمه یافته می بیند ؟
خیر، یکی از اقدامات وزارت دادگستری در سالهای اخیر تشکیل معاونت مالکیت فکری در وزارت دادگستری بوده است، این معاونت تدوین لوایح قانونی در سایر زمینه های مورد نیاز کشور در عرصه مالکیت فکری را در حد توان خود و با مشارکت اعضای شورای سیاستگذاری و هماهنگی مالکیت فکری و صاحبنظران و متخصصان دانشگاهی و غیر دانشگاهی مدنظر دارد که از جمله می توان به لایحه حمایت از دانش سنتی و منابع ژنتیک اشاره کرد. علاوه بر این آموزش مالکیت فکری از برنامه های جدی این وزارتخانه در بخش معاونت مالکیت فکری است. در همین راستا، هیات محترم وزیران طی مصوبه ای در اسفند ماه سال گذشته به وزارت دادگستری اجازه داد تا با همکاری سازمان جهانی مالکیت فکری برنامه های آموزشی برای کارشناسان اجرایی، قضات، ضابطان قضایی، ذی نفعان و صاحبان حقوق مالکیت فکری اجرا کند. اجرای این برنامه ها در چهارچوب کمک هایی است که وایپو برای تأسیس آکادمی های ملی به کشورهای عضو به عمل می آورد.


سایر عناوین


Powered by Tetis PORTAL